Wykład na Uniwersytecie Jagiellońskim „Francja i Polska: partnerstwo dla Europy”

„Francja i Polska: partnerstwo dla Europy”
Wykład na Uniwersytecie Jagiellońskim,
27 listopada 2014



Magnificencjo,
Szanowny Panie Dziekanie,
Szanowni Profesorowie,
Drodzy studenci,


Cieszę się bardzo, że mogę dziś przed Państwem podjąć temat partnerstwa francusko-polskiego i zaprezentować punkt widzenia mojego kraju na tę kwestię. Samo to partnerstwo nie jest nowym zjawiskiem, ale w ostatnich latach nabrało wyraźnie większego znaczenia, co zmusza do postawienia pytania o cele, jakie chcemy mu wyznaczyć, a także o sposób utrwalenia tego partnerstwa.

I. Relacje w pełnym rozkwicie od dwóch i pół roku

Od dwóch i pół roku relacje między Francją i Polską, które i tak były już dobre, nabrały jeszcze intensywności, a można powiedzieć - serdeczności. To zbliżenie ma wiele konkretnych przejawów, na poziomie politycznym, na płaszczyźnie gospodarczej i kulturalnej oraz w dziedzinie obrony.

A. Liczne spotkania na poziomie politycznym

Od roku 2012 naliczyć można aż 7 spotkań na poziomie państwowym, do tego dodać należy na przykład udział ministrów spraw zagranicznych obu krajów w corocznych spotkaniach ambasadorów, a także wiele wizyt oficjalnych, jak niedawne wizyty pana ministra Grzegorza Schetyny i pani Premier Ewy Kopacz w Paryżu w zeszłym miesiącu.

Współpraca ta przynosi konkretne efekty. Jako przykład podać można uwieńczone powodzeniem współdziałanie Francji i Polski w ramach kształtowania wieloletniego budżetu Unii Europejskiej na lata 2014-2020 pozwalającego prowadzić ambitną politykę ożywienia gospodarki europejskiej. Zgoda wypracowana w Radzie Europejskiej w dniach 7 i 8 lutego 2013 roku umożliwiła Polsce uzyskanie łącznego budżetu na ten okres w wysokości 106 miliardów euro.

A dzisiaj Polska, w osobie ministra Finansów Macieja Szczurka, proponuje utworzenie Funduszu Inwestycyjnego, który miałby pobudzić gospodarkę europejską, w kwocie około 700 miliardów euro pochodzących w dużej mierze z sektora prywatnego. Nie trzeba podkreślać, że Francja z zapałem popiera ten pomysł.

To wzajemne zbliżenie i jedność interesów wpisują się w dalsze zacieśnianie więzi pomiędzy naszymi krajami, wpływając przez to na architekturę Unii Europejskiej. W szczególności przyczyniły się do powstania ważnego Partnerstwa Strategicznego oraz do podpisanego niemal dokładnie rok temu Programu Współpracy Dwustronnej. Chodzi teraz o to, by ożywiać to partnerstwo utrzymując regularne i trwałe kontakty w różnorodnych dziedzinach.

B. Pogłębiona współpraca gospodarcza

Dla Francji jest to tym ważniejsze, że Polska jest naszym głównym partnerem gospodarczym w Europie Środkowej: wartość wymiany handlowej obu krajów przekracza 15 miliardów euro. W Polsce działa ponad 1000 francuskich firm albo ich filii, a ich łączne nakłady inwestycyjne wyniosły ponad 20 miliardów euro, co daje Francji trzecią pozycję wśród zagranicznych inwestorów w Polsce, a przekłada się to na łączną liczbę ponad 200 000 miejsc pracy w tym kraju.

Mieszkając w Polsce zapewne słyszeli już Państwo nieraz nazwy firm, które na co dzień są obecne w polskim życiu gospodarczym: wspomnę o sklepach wielkopowierzchniowych sieci Auchan, Intermarché, Carrefour czy Leclerc, o operatorach w dziedzinie energetyki, jak Veolia, EDF, GDF Suez, Dalkia, o zakładach przemysłowych Saint-Gobain, Alstom, Michelin, Lafarge, o przetwórstwie rolno-spożywczym dla marek Danone, Bonduelle, o bankach Crédit Agricole, Société Générale, BNP, czy o firmach telekomunikacyjnych Orange, Vivendi czy Canal+.

Francuski rząd chciałby jeszcze bardziej rozszerzyć udział firm francuskich w Polsce. W tym celu uwrażliwia francuskie podmioty gospodarcze na korzyści, jakie wiążą się z inwestowaniem na polskim rynku. A z drugiej strony zachęcamy rzecz jasna polskie firmy do inwestowania we Francji.

Kształtując trwałą więź z naszym pierwszym partnerem handlowym w Europie Środkowej i Wschodniej zwracamy uwagę na fakt, że Polska jest od dwóch lat uważana za jeden z 24 krajów, które są dla Francji priorytetowe, jako najbardziej obiecujące rynki w okresie do roku 2022. Francja posiada doświadczenie i wyjątkowe osiągnięcia, tak zwane know-how, w różnych dziedzinach, które Polskę szczególnie interesują, jak na przykład energetyka. Myślę tu przeze wszystkim o energetyce jądrowej oraz o całym łańcuchu wyposażenia i wiedzy fachowej, które się z tą dziedziną wiążą i które dzięki niech się uzyskuje. Wspomnieć też należy o infrastrukturze i o zarządzaniu środowiskiem.

C. Działalność Instytutów Francuskich

Rozwój współpracy gospodarczej i handlowej między naszymi krajami wiąże się z rosnącym zainteresowaniem dla języka francuskiego, które widoczne jest w szczególności w działalności dwóch Instytutów Francuskich i sieci siedmiu ośrodków Alliance Française w Polsce (między innymi w Katowicach). Od czasu reformy w roku 2012, Instytut Francuski w Polsce działa nie tylko na polu kulturalnym, ale także w zakresie współpracy językowej i kształcenia (o czym świadczy oferowanie nowych stypendiów współfinansowanych przy udziale prywatnych firm).

Nie oznacza to jednak odejścia Instytutów, a więc także Instytutu Francuskiego w Krakowie, od pierwotnego powołania, jakim jest działanie na rzecz promocji francuskiej kultury, w tym w Krakowie i okolicach. Jest to możliwe w szczególności dzięki aktywnej współpracy ze światem kultury. Instytut regularnie zaprasza do Polski przedstawicieli francuskich środowisk twórczych, organizuje wystawy i warsztaty artystyczne, wspiera także wymianę w dziedzinie wiedzy fachowej. Włącza się również w liczne działania europejskiej sieci krajowych instytutów kulturalnych EUNIC, jak na przykład w obchody Międzynarodowego Dnia Tłumacza we współpracy z Katedrą UNESCO tutejszego Uniwersytetu.

Wspomnę jeszcze, że Szkoła Prawa Francuskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim, największa w Polsce pod względem liczby słuchaczy, wspierana jest finansowo przez Ambasadę Francji. Rosnące znaczenie francuskiej obecności w Polsce, o której już wcześniej była mowa, przyczynia się do tego, że studiowanie języka francuskiego i prawa Francji stać się mogą, drodzy Studenci, dodatkowym atutem w przyszłym życiu zawodowym.

D. Dynamika współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony

Co do francusko-polskiej współpracy na poziomie obrony i bezpieczeństwa, wiąże się ona z wielowiekową tradycją: nasze kraje nigdy nie były dla siebie wrogami, natomiast były przeważnie sojusznikami; nasi żołnierze walczyli ramię w ramię na przykład w czasie wojen napoleońskich, w wojnie polsko-bolszewickiej w latach 1920-1921, podczas drugiej wojny światowej w Normandii, a niedawno w Afganistanie i w Czadzie. Działanie w ramach wspólnych operacji sprzyja lepszemu poznaniu i zrozumieniu, zwiększając w ten sposób i wzmacniając interoperacyjność naszych sił zbrojnych. Nawiązany został strategiczny dialog, który obejmuje wszystkie kwestie bezpieczeństwa i obrony, jak przystało w przypadku dwóch ważnych państw należących do Unii Europejskiej, które poważnie podchodzą do spraw bezpieczeństwa. Za chwilę nawiążę jeszcze do tego tematu.

Wszystkie te osiągnięcia i wszystkie nasze wspólne projekty pokazują, że francusko-polska współpraca jest pożyteczna, skuteczna i przynosi owoce.

II. Cele francusko-polskiego partnerstwa

Chodzi więc o nakreślenie głównych celów, które przyświecać będą współdziałaniu naszych krajów. Francuski rząd wyróżnia trzy takie cele, które wiążą się z francuską koncepcją Europy jutra.

A. Samodzielna Unia Europejska, która pełni istotną rolę na arenie międzynarodowej

Francja oczekuje, że Unia Europejska będzie bardziej samodzielna, silniejsza, bardziej aktywna na arenie międzynarodowej, nie tylko na wschodzie, ale również w innych regionach zewnętrznych w stosunku do Unii, w których sytuacja polityczna ma bezpośredni związek z naszym europejskim bezpieczeństwem; myślę w szczególności o Środkowym Wschodzie i o Afryce Subsaharyjskiej.

Jednym z warunków naszej skuteczności jest jedność, spójność, którą jesteśmy w stanie pokazać w naszej wspólnej polityce zagranicznej, by stawić czoło licznym wyzwaniom, które się pojawiają albo na naszych oczach jeszcze się pogłębiają. Myślę tu oczywiście o sytuacji na wschodzie Ukrainy, gdzie aneksja Krymu przez Rosję stanowi w naszej ocenie akt niedopuszczalnej agresji, podważającej ład polityczny i stabilność kontynentu. Nie poddając się pokusie niezgody i działania wyłącznie na własny rachunek, potrafiliśmy wobec działań Rosji zachować wspólny i spójny front, oparty z jednej strony na stanowczości (znajdującej wyraz w szczególności w całej serii sankcji, które stawały się coraz poważniejsze wraz z pogarszaniem się sytuacji), a z drugiej strony na dialogu, bo nie ma innego wyjścia z tej sytuacji, jak tylko rozwiązanie polityczne.

Swoją polityką Rosja wystawia Unię Europejską na próbę, zarówno w bliskiej, jak i w średniej perspektywie czasowej, wypróbowując jej zdolność zapewnienia stabilności w krajach sąsiadujących z Unią, jak kraje bałkańskie czy państwa Partnerstwa Wschodniego. Podobnie jak władze Polski uznajemy, że stabilność, bezpieczeństwo i dobrobyt tych państw stanowi istotną wartość polityczną. Unia Europejska pozostaje prawdziwie atrakcyjna, o czym świadczą postępy w dialogu pomiędzy Serbią a Kosowem, a także flagi europejskie wznoszone przez demonstrantów Majdanu, zwanego przecież Euromajdanem.

Na południu, gdzie w grze jest również bezpieczeństwo Europy jako całości, ale gdzie zagrożenia są innego rodzaju, aniżeli na wschodzie kontynentu, Francja angażuje się znacząco w ochronę bezpieczeństwa i pokoju w Mali i w Republice Środkowoafrykańskiej. Doceniamy również udział kilku krajów europejskich, takich jak Polska, które wspierają nas w tym wysiłku: te operacje, narzucone przez występujące okoliczności, mogą być uważane za pierwowzór tego, czym może stać się Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony, gdy w jej ramach współpraca pomiędzy poszczególnymi państwami zostanie zacieśniona.

Rada Europejska z grudnia ubiegłego roku, podczas której Polska i Francja odegrały istotną rolę, przedstawiła konkretne propozycje dla wdrożenia bardziej efektywnej obrony europejskiej, dając pierwszeństwo aspektom operacyjnym i w zakresie zdolności obronnych, a także przemysłowi zbrojeniowemu.

Wrócę do tego ostatniego tematu nieco później.

Jesteśmy świadkami pojawienia się nowego rodzaju zagrożenia w postaci grupy terrorystycznej, która obejmuje w posiadanie pewne terytorium i zamierza ustanowić tak zwany „kalifat” na Środkowym Wschodzie. Ze względu na powagę tego zagrożenia, którego niebezpieczne przejawy wszyscy znamy, postanowiliśmy wprowadzić rozwiązania na terenie Francji, które mają zapobiegać wyjazdom młodych Francuzów do regionów objętych dżihadem, a także podjąć interwencję w Iraku u boku Stanów Zjednoczonych w postaci uderzeń z powietrza na pozycje tak zwanego Państwa Islamskiego.

Dla bezpieczeństwa Europy Stany Zjednoczone pozostają nieodzownym partnerem, uznajemy zatem, że należy z nimi współdziałać za każdym razem, kiedy to jest konieczne i kiedy jest to możliwe, w szczególności w ramach zbiorowej obrony, jakie stanowi Sojusz Atlantycki. Wybór ten jest nie tylko do pogodzenia z zapisaną w traktatach ideą Europy obrony, ale jest nawet komplementarny wobec niej. A Francja jest z pewnością jednym z najaktywniejszych i najbardziej odpowiedzialnych członków NATO, co wykazała rok temu swoim udziałem w ćwiczeniach Steadfast Jazz na terenie Polski czy patrolując przestrzeń powietrzną krajów bałtyckich latem tego roku.

B. Rola Trójkąta Weimarskiego w nakreślaniu polityki europejskiej

Uważamy, że Trójkąt Weimarski (a więc gremium, w którym udział biorą Niemcy, Polska i Francja), stworzony 25 lat temu i reaktywowany w ostatnich latach, stanowi właściwą siłę napędową i przydatne ramy dla wypracowania konsensusu i podejmowania spójnych inicjatyw na forum Unii Europejskiej. Te trzy kraje, które wchodzą w jego skład, mają za cel pogłębienie integracji europejskiej.

Partnerstwo to pozwala przede wszystkim utrzymywać ściślejszą współpracę naszych krajów w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Ministrowie zarówno Spraw Zagranicznych jak i Obrony spotkali się na przykład dwa lata temu, w listopadzie 2012 roku w formacie „Weimar plus”, a w marcu 2013 roku głowy państw i szefowie rządów trzech krajów spotkali się ze swymi odpowiednikami wchodzącymi w skład Grupy Wyszehradzkiej, przy czym porządek obrad również dotyczył spraw obrony. Na płaszczyźnie bardziej dyplomatycznej działanie podjęte wspólnie przez trzech ministrów spraw zagranicznych, Laurenta Fabiusa, Franka-Waltera Steinmeiera i Radosława Sikorskiego w Kijowie 20 lutego tego roku, które miało na celu uruchomienie dynamiki zmierzającej ku bezkrwawemu rozwiązaniu kryzysu ukraińskiego, przyczyniło się do odblokowania sytuacji na jakiś czas. W bieżącym roku odbyły się w sumie trzy spotkania ministrów w formacie Trójkąta Weimarskiego.

Jeśli chodzi o politykę przemysłową wykazujemy podobną wolę utrzymania znaczącego udziału przemysłu w produkcie krajowym brutto (PKB), w związku z tym chcemy wspierać reindustrializację i innowacyjność.

Francja, która przez długi czas kładła nacisk na zdynamizowanie tak zwanych przemysłów kultury, ma nadzieję, że niedawny wzrost zainteresowania dla tych spraw w Niemczech (o czym świadczy umowa koalicyjna z listopada ubiegłego roku) i w Polsce (na co wskazuje projekt ustawy o jednolitej cenie książki) zapowiada zacieśnienie współpracy tych trzech krajów w dziedzinie kultury. Te kraje mogłyby uzgadniać wspólne stanowisko, na przykład w kwestii podatku VAT od książek w postaci elektronicznej, co stanowiłoby impuls dla ogółu członków Unii Europejskiej.

C. Europa socjalna: chronić obywateli, promować wzrost gospodarczy

Trzecim francuskim priorytetem jest ochrona obywateli i promowanie wzrostu gospodarczego. Należy w tym celu walczyć z kryzysem za pomocą działań, które przywrócą naszym gospodarkom zdrowe podstawy i uwzględnią w Unii Europejskiej mocniej wyrażony wymiar społeczny. Chcemy wyciągnąć wnioski z kryzysu, w szczególności w kontaktach z krajem, który w dużej mierze tego kryzysu uniknął, tak by stworzyć wspólnie podstawy trwałego wzrostu.

Pogłębienie unii walutowej i gospodarczej powinno doprowadzić do lepszej równowagi pomiędzy dyscypliną a solidarnością. Potrzebne narzędzia albo już istnieją, albo też, jak to ma miejsce dla unii bankowej i mechanizmu wychodzenia z upadłości bankowej, są w trakcie wypracowania. Umożliwią one wydostanie się z błędnego koła długów państwowych i prywatnych oraz zapobieżenie kolejnym kryzysom finansowym.

Dbamy również o to, by w prace nad przyszłą architekturą unii włączyć te państwa członkowskie, które nie postanowiły pozostać – jak Wielka Brytania czy Dania – poza unią walutową. Chodzi więc o tak zwane kraje „pre-in”, które – jak to jest w przypadku Polski – wyraźnie opowiedziały się za wstąpieniem do unii walutowej.

Przystąpienie do tej unii walutowej jest nieodłącznie związane z „uwspólnieniem” polityki konkurencyjności. Polega to na przykład na wprowadzeniu w życie projektu unii energetycznej. Zgodnie z tym, co podkreślił sam Prezydent Francji, energia mogłaby stać się „nowym kluczowym wymiarem” działania Unii Europejskiej, na wzór wspólnego rynku i wspólnej waluty. Dla Francji i Polski oznaczałoby to prowadzenie wspólnych projektów przemysłowych, ustanawianie różnego rodzaju komplementarności naszych miksów energetycznych : rzeczywiście, wspólnie uzgodnione podejście do tych zagadnień przyniosłoby konkretne efekty jeśli chodzi o naszą konkurencyjność.

III. Co jeszcze pozostaje do zrealizowania: kilka priorytetowych kierunków

Zgodnie ze swą wizją Europy, Francja zalicza Polskę do swych pierwszorzędnych partnerów. Chciałbym więc przedstawić teraz te aspekty strategicznego francusko-polskiego partnerstwa, które chcielibyśmy umocnić, aby w ten sposób zapewnić temu partnerstwu trwałość i przybliżyć się do osiągnięcia celów, które temu partnerstwu przyświecają.

A. Uzbrojenie bez nieporozumień

Po apelu Rady Europejskiej z grudnia ubiegłego roku o skonsolidowanie przemysłowego zaplecza europejskiej obronności, polski przemysł obronny znajduje się dzisiaj na rozdrożu. Ma bowiem do wyboru z jednej strony integrację w ramach Europy obronności, a z drugiej pójście inną drogą, która by jednak nie oznaczała oddalania się od Europy. Francja, która kilka dziesięcioleci temu dokonała udanego wyboru pewnej samodzielności strategicznej, proponuje dzisiaj, że stanie się partnerem Polski, w szczególności w dziedzinie najnowocześniejszego przemysłu zbrojeniowego.

Nie chodzi jednak jedynie o to, by ten przemysł zaawansowanych technologii umieścić pod europejskimi sztandarami, trzeba jeszcze zadbać o poprawę jego poziomu pod względem konkurencyjności tak technicznej, jak i komercyjnej. Aby to osiągnąć, trzeba podzielić się kosztami badań i rozwoju.

Oferta Francji jest przeciwieństwem tak zwanego zakupu gotowego produktu z półki, któremu towarzyszą zastrzeżenia ograniczające swobodne korzystanie z takiego uzbrojenia, połączone jeszcze często z wygórowanymi kosztami bieżącego utrzymania.

Francja proponuje natomiast Polsce transfer technologiczny, podział ryzyka i korzyści, podział w zakresie badań i rozwoju z zamiarem wspólnego wypracowania i wyprodukowania uzbrojenia, które nie będzie podlegało żadnym obostrzeniom ze strony osób trzecich, ograniczających możliwości jego eksportu.

B. Współpraca w dziedzinie energetyki

Ta dbałość o zachowanie niezależności oraz o dzielenie się ryzykiem i korzyściami przyświeca nam również w podejściu do współpracy naszych krajów w dziedzinie energetyki. Zarówno we Francji jak i w Polsce mamy świadomość, że energia jest podstawowym czynnikiem w krajach rozwiniętych, że nasze gospodarki, ich wzrost i suwerenność uzależnione są w dużej mierze od sposobu, w jaki wytwarzamy tę energię.

A skoro te kwestie w żadnym razie nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od wymogów związanych z poszanowaniem klimatu i środowiska naturalnego, konieczne jest zmierzanie ku zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych i produkcji energii w oparciu o inne zasoby, aniżeli produkty ropopochodne czy węgiel. Francja wybrała energię jądrową jako podstawowy filar swego miksu energetycznego i w efekcie uzyskała niezrównaną wiedzę i doświadczenie jako kraj, w którym działa 59 elektrowni jądrowych, wytwarzających ponad 75% naszej produkcji prądu. Z prawdziwą satysfakcją stwierdzamy więc, że Polska ma – podobnie jak my – świadomość korzyści z energetyki jądrowej jeśli chodzi o zmniejszanie tak zwanego śladu węglowego.

Innym sposobem osiągnięcia tego celu jest wykorzystanie innowacyjnego zarządzania energią, jakie oferują w szczególności odnawialne źródła energii. W tej dziedzinie nieco ponad roku temu nasze kraje wdrożyły obiecującą formę współpracy w postaci projektu Eco-Miasto, realizowanego przez Ambasadę Francji przy udziale takich firm francuskich w Polsce, jak Renault Polska, Schneider Electric i Saint-Gobain. Coroczny konkurs, którego druga edycja miała miejsce parę tygodni temu, wyróżnia najbardziej innowacyjne na płaszczyźnie ekonomicznej i ekologicznej projekty, realizowane przez polskie miasta w takich dziedzinach, jak budownictwo, transport publiczny i gospodarowanie odpadami. Celem jest tworzenie korzystnego partnerstwa polskich i francuskich podmiotów.

C. Razem wykorzystywać innowacje

Z tych przykładów widać, że innowacyjność stanowi dla Francji kluczowe zagadnienie w rozwijanym partnerstwie z Polską. Od roku 2013 temat ten jest zresztą przedmiotem francusko-polskiego Forum inicjatorów innowacyjności i konkurencyjności organizowanego przez Ambasadę Francji we współpracy z polskim Ministerstwem Gospodarki oraz Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). Forum to stanowi okazję do kontaktów środowisk biznesowych, sprzyja również wymianie technologicznej i handlowej pomiędzy klastrami w sektorach gospodarki cyfrowej i tak zwanego eko-przemysłu. Pierwsza edycja tego Forum miała miejsce we wrześniu 2013 roku, wiązała się zresztą z zawiązaniem pierwszej umowy o współpracy pomiędzy klastrami francuskimi i polskimi.

Polskę interesują również te francuskie technologie, które mają zastosowanie w samej Francji. Chciałbym tu podkreślić, że wychodzimy z założenia, iż nie chcemy być wyłącznymi beneficjentami efektów badań przeprowadzonych przez nasze firmy i placówki badawcze. Efekty innowacji wdrożonych przez francuskie przedsiębiorstwa mają przynosić korzyści również w krajach, gdzie te firmy działają. Można zresztą podać świetny przykład takiego podejścia: w niedalekich Niepołomicach kilka miesięcy temu powstał zakład francuskiej grupy przemysłowej Somfy, jednego ze światowych liderów w produkcji napędów i automatów dla tak zwanej domotyki, a więc do rolet i bram, a także systemów alarmowych. Mam zamiar odwiedzić tę fabrykę jutro. Inwestycja ta, trzecia co do wielkości w Specjalnej Strefie Ekonomicznej w Niepołomicach, o wartości 30 milionów euro, pozwoliła stworzyć około 800 miejsc pracy.

Jak widać, region Krakowa również czerpie korzyści z tego zacieśnienia relacji pomiędzy naszymi krajami. Skorzystam z tej okazji, by przypomnieć, że w ostatecznym rozrachunku trwałość tego strategicznego partnerstwa łączącego nasze kraje zależeć będzie także od woli młodego pokolenia, by to partnerstwo podtrzymać. Na co właśnie z Państwa strony liczę.

Dziękuję wszystkim Państwu za uwagę, a studentom życzę powodzenia w dalszej nauce.

opublikowano 02/12/2014

Haut de page