Pulaski Security Briefing [fr]

Przyszłość cywilnych i wojskowych misji UE
- instytucje, zdolności, regiony zainteresowania

Konferencja ta odbywa się w ważnym momencie:

- dla Europy: został nadany nowy impuls Wspólnej Polityce Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO) przez grudniową Radę Europejską, która skupiła się na realistycznych celach i nakreśliła perspektywy i kalendarium działań;
- dla Polski, która coraz bardziej zdaje sobie sprawę z konieczności włączenia się w proces wzmocnienia Europy obronności, jako jednego z głównych wymiarów przyszłości konstrukcji europejskiej. W pełnej świadomości, że UE ma do odegrania istotną rolę jako dopełnienie i wzmocnienie NATO.

Dynamika zainicjowana przez grudniową Radę Europejską

Europejska polityka obrony jest projektem, który cały czas się rozwija: obecnie 7 000 żołnierzy uczestniczy w 12 operacjach cywilnych i 4 operacjach wojskowych Unii Europejskiej. Jednakże nie jest ona jeszcze w stanie sama dokonywać interwencji wojskowej już w początkowej fazie kryzysu. Taka decyzja wymaga bowiem woli politycznej Państw członkowskich, odpowiednich zdolności poszczególnych krajów oraz zmobilizowania europejskich mechanizmów działania – i to najczęściej w bardzo krótkich terminach. Francja zaangażowała się w Mali jak i w Republice Środkowoafrykańskiej nie dlatego, że chciałaby wyłączyć europejskich partnerów, ale ponieważ dramatyczna sytuacja pilnie tego wymagała.

Rada Europejska określiła jednak pewne etapy mapy drogowej Europy obrony, jak na przykład:

- Ustalenie do czerwca 2014 roku europejskiej strategii bezpieczeństwa morskiego, następnie opracowanie planów działania; strategia ta powinna określić ryzyka i zagrożenia w skali światowej, a także zwiększyć skuteczność odpowiedzi UE, wykorzystując w tym celu poszczególne istniejące instrumenty;
- Opracowanie w 2014 roku ram działania w dziedzinie cyberobrony;
- Wyznaczenie ponownego szczytu w czerwcu 2015 roku w celu posumowania wdrożenia decyzji grudniowej Rady.

Rada Europejska zatwierdziła koncepcję autonomii strategicznej UE w części konkluzji dotyczących europejskiego przemysłu obrony.

I.Współdziałanie cywilne i wojskowe

Po wspólnym Komunikacie Komisji Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela z grudnia 2013 roku, rozwinęła się dyskusja o „podejściu globalnym”, które polega na spójnym połączeniu poszczególnych instrumentów, jakimi dysponuje UE (dyplomacja, obrona, finansowanie, handel, pomoc rozwojowa, wymiar sprawiedliwości).

Zdolność powiązania tych poszczególnych instrumentów na rzecz osiągania tych samych celów (zapobieganie, zarządzanie, rozwiązywanie kryzysów i konfliktów) stanowi właśnie wartość dodaną, jaką wnosi UE.

Róg Afryki stanowi dobry przykład tego typu podejścia: operacja wojskowa EUNavFor Atalanta przeciwko piractwu na morzu stała się impulsem dla podjęcia kolejnych operacji, w związku z ramami strategicznymi, jakie zostały przyjęte w 2011 roku dla Rogu Afryki:

- misja wojskowa EUTM Somalia dla szkolenia sił zbrojnych,
- operacja cywilna EUCAP Nestor dla wzmocnienia zdolności morskich pięciu krajów w Rogu Afryki i zachodnich obszarów Oceanu Indyjskiego).
- Wykorzystano również specyficzne instrumenty, jakimi dysponuje Komisja Europejska, dla wzmocnienia zdolności państw tego regionu: np. projekty MARSIC oraz MASE na rzecz wzmocnienia zdolności administracyjnych i sądowniczych państw tego regionu w celu poprawy bezpieczeństwa szlaków morskich.

Skuteczność tego globalnego podejścia polega na wykorzystaniu, w sposób zrównoważony, wszelkich instrumentów, jakim dysponuje UE. Instrumenty cywilne i wojskowe WPBiO powinny odgrywać kluczową rolę: podejście globalne nie może usprawiedliwiać osłabienia jednego instrumentu na rzecz innego (WPBiO na rzecz działalności humanitarnej i rozwojowej, WPBiO w części wojskowej na rzecz WPBiO cywilnej).

Na płaszczyźnie organizacyjnej, podejście to wymaga wiedzy eksperckiej, zarówno cywilnej, jak i wojskowej, zarówno w Brukseli, jak i na poziomie poszczególnych misji i delegatur UE.

Podejście globalne powinno również sprzyjać poprawie poszczególnych strategii dotyczących wycofania sił przed zakończeniem misji WPBiO, umożliwiając finansowanie, za pomocą instrumentów wdrożonych przez Komisję, wyposażenia jednostek szkolonych przez UE w krajach trzecich, aby utrwalić ten dorobek w dziedzinie bezpieczeństwa i rozwoju.

Aby utrzymać to współdziałanie wymiarów cywilnych i wojskowych, liczymy na wsparcie Polski, która należy do państw członkowskich najbardziej wyczulonych na potrzebę tworzenia silnej Europy obrony.

II.Dostosować instytucje i procedury

W ostatnich latach poczyniono pewne postępy jeśli chodzi o poprawę procedur i o samo funkcjonowanie operacji WPBiO: w marcu 2012 roku uruchomiono Centrum Operacyjne UE w celu zapewnienia koordynacji poszczególnych operacji WPBiO w Rogu Afryki (mandat do marca 2014).

Grudniowa Rada Europejska stwierdziła jednak, że istnieje konieczność działania na dwóch kierunkach:

1)Po pierwsze, zapewnienie wsparcia dla współpracujących krajów i organizacji regionalnych, aby potrafiły same lepiej działać na rzecz zapobiegania i zarządzania kryzysami, jakie je dotyczą, i to w różnych formach:
a.pomoc państwom w postaci szkolenia i finansowania koniecznego wyposażenia podstawowego;
b.wsparcie dla wysiłków podejmowanych przez organizacje regionalne, zwłaszcza afrykańskie, dostosowując w razie potrzeby mechanizm Instrumentu na rzecz pokoju w Afryce:
c.do roku 2015 dojść do pełnej zdolności operacyjnej Afrykańskich Sił Reagowania pod egidą Unii Afrykańskiej,
d.a tymczasem wspierać toczące się już operacje afrykańskie, jak ta w Republice Środkowoafrykańskiej.

2)Po drugie, poprawienie zdolności w zakresie planowania i uruchamiania operacji cywilnych i wojskowych w ramach mechanizmów WPBiO. Wyróżnia się dwa kierunki:

- zwiększenie elastyczności i możliwości rozlokowania europejskich grup bojowych (winniśmy przy tym dbać o stałe zachowanie charakteru militarnego tego instrumentu);
- poprawienie systemu finansowania tych grup, nie wyłączając rewizji mechanizmu Athena: C. Ashton została zobowiązana do przedstawienia w krótkim czasie propozycji idących w tym kierunku. Podczas grudniowej Rady Europejskiej, prezydent Hollande opowiedział się za ustanowieniem bardziej trwałego mechanizmu. A podczas debaty w trakcie posiedzenia Rady Spraw Zagranicznych 20 stycznia tego roku na temat uruchomienia operacji EUFOR RCA, R. Sikorski opowiedział się za autonomicznym budżetem, w celu lepszego rozłożenia kosztów pomiędzy poszczególne państwa członkowskie w przypadku uruchomienia Grupy Bojowej w stanie gotowości.

III.Wzmocnienie zdolności

Podejście oparte na zasadzie współdziałania / pooling & sharing / pomiędzy państwami członkowskimi, przy wsparciu Europejskiej Agencji Obrony, stanowi klucz do utrzymania zdolności na dostatecznym poziomie, pomimo ograniczeń finansowych, oraz do wypełnienia krytycznych braków na szczeblu UE.

Grudniowa Rada Europejska wyodrębniła 4 obszary priorytetowe:

- Rozwijanie europejskich dronów w perspektywie lat 2020-2025;
- Utworzenie europejskiej floty samolotów wielozadaniowych do zaopatrywania w paliwo w locie i do transportu (MRTT);
- Rozwijanie zdolności w zakresie telekomunikacji satelitarnej;
- Położenie akcentu na cyberbezpieczeństwo.

Cieszę się, że Polska bierze udział w niektórych z tych projektów, bądź też zamierza się do nich przyłączyć (klub użytkowników dronów, samoloty transportowo-tankujące MRTT, ale również system dowodzenia transportem powietrznym EATC). Polska, która pragnie zająć ważne miejsce we wzmacnianiu Europy obrony, jest w pełni uprawniona – i mile widziana – by uczestniczyć w tych projektach.

Francja zdecydowanie popiera wprowadzenie systemu zachęt podatkowych (jak zwolnienie z VAT) jeśli chodzi o wspólne rozwijanie tych zdolności. Taki mechanizm zresztą już istnieje w ramach NATO, i trudno byłoby rozumieć, dlaczego takie rozwiązanie nie mogłoby być stosowane w ramach UE.

Na dłuższą metę, zdolność UE do działania w ramach operacji zewnętrznych zależy także od umocnienia europejskiej bazy przemysłowo-technologicznej obronności. Sprzęt kupiony „z półki” jest często obarczony ograniczeniami jeśli chodzi o jego wykorzystanie, co zmniejsza swobodę państw, które taki sprzęt potem stosują. Ważne jest więc, by dbać o rozwój konkurencyjnego i transparentnego rynku obronnego.

W interesie Polski leży rozwijanie partnerskiej współpracy z europejskimi liderami tej branży w kontekście modernizacji polskiego przemysłu zbrojeniowego, czego decydenci są coraz bardziej świadomi.

IV.Refleksje na temat teatrów operacji

Grudniowa Rada Europejska potwierdziła priorytetowy charakter procesu stabilizacji sytuacji w Afryce, w szczególności w pasie obejmującym Saharę i region subsaharyjski, dla bezpieczeństwa Europy. Zagrożenia, które się tam tworzą (terroryzm, konflikty wewnętrzne, państwa w sytuacji rozpadu) mają bezpośrednie przełożenie na nasze bezpieczeństwo (powstawanie miejsc schronienia dla grup terrorystycznych, których celem jest Europa, fale uchodźców, itd.).

UE powinna poświęcać szczególną uwagę tematyce bezpieczeństwa granic w tych regionach, pomagając poszczególnym państwom we wzmocnieniu ich krajowych zdolności w tym zakresie (jak np. w Libii). Francja opowiada się za operacją szkolenia sił bezpieczeństwa wewnętrznego w Mali, jako uzupełnienie europejskiej misji szkoleniowej EUTM w Mali (która powinna zostać przedłużona).

Strategia bezpieczeństwa morskiego, którą Unia Europejska ma przyjąć w tym roku, powinna zostać w pierwszej kolejności zastosowana w Zatoce Gwinejskiej oraz na Morzu Śródziemnym. Tam gdzie istnieją obecnie największe zagrożenia.

Rada Europejska potwierdziła gotowość UE podjęcia dodatkowych zobowiązań jeśli chodzi o bezpieczeństwo w regionie Bałkanów Zachodnich. Rola lidera, jaką odgrywa UE w normalizacji stosunków pomiędzy Serbią a Kosowem, uzasadnia refleksję nad ewentualnym przekazaniem Unii Europejskiej zadań w Kosowie spoczywających dotąd na NATO.

Rozumiemy opory, jakie w Polsce wiążą się z wysłaniem wojska do udziału w operacjach wojskowych poza granicami. Jednakże udział w tych operacjach stanowi zasadniczy element jeśli chodzi o potwierdzenie rangi Polski wśród krajów liderów WPBiO. Udział ten sprzyja również zwiększonej interoperacyjności sił zbrojnych. Polska odzyska w ciągu tego roku większą swobodę manewru wraz z wycofaniem kontyngentu z Afganistanu.

Francja wysoko sobie ceni udział Polski w umacnianiu WPBiO: chodzi o wspólną chęć przeznaczania znaczących środków finansowych na obronę, o gotowość angażowania się po stronie sojuszników (jest to motywacja, na jaką powołał się p. D. Tusk wyjaśniając polski udział w operacji w Republice Środkowoafrykańskiej).
Obrona jest jednym z głównych filarów, na jakim opierają się ożywione na nowo stosunki pomiędzy Francją a Polską. Mamy wobec Europy wspólne zobowiązania.

opublikowano 27/01/2014

Haut de page